Pan-iâng
From Wikisource
Ū o͘-bīn-lâng miâ-kiò Pan-iâng, chhut-sì tī A-hui-lī-ka chiu lāi-tē, kīn tī chhek-tō. I-ê chó͘-chiūⁿ sī chhiⁿ-hoan, ke̍k-iá, ē chia̍h lâng. I gín-á ê sî hō͘ lâng lia̍h, khì hái-piⁿ, bē chò lô͘-châi; ū bē koè kúi-nā lâng ê chhiú, lō͘-boé ū chi̍t lâng tiàm tī Ki-loē-a ê tē-hng bé--lâi. Chit-ê chú-lâng ia̍h-sī o͘-bīn-lâng.
Hit só͘-chāi ê hong-sio̍k chin-pháiⁿ, lóng m̄-bat tō-lí; lâng siông-siông khì soaⁿ-lāi, lia̍h lâng lâi bē chò lô͘-châi, kàu hit só͘-chāi lô͘-châi put-chí chē; lóng m̄ bat lé-gī, ū kàu khiàn-sńg, ke̍k pháiⁿ ê phín-hēng. Chit-ê Pan-iâng pún ia̍h-sī chit hō ê khoán-sit.
Kúi-cha̍p nî chêng kàu-hoē chhe bo̍k-su khì tiàm hit-ê tē, chhòng lé-pài-tn̂g, pò-iông hok-im ê kà-sī. It-jia̍p nî chêng, bo̍k-su khoàⁿ-kìⁿ chit-ê Pan-iâng ū-sî ji̍p lé-pài-tn̂g, nā-sī bo̍k-su lóng bô tì-ì, phah-sǹg sī gōng ê lô͘-châi, beh ji̍p lâi khoàⁿ-khoàⁿ niā-tiāⁿ; bo̍k-su lóng bô siūⁿ tio̍h ēng tō-lí kap i gī-lūn.
Ū chi̍t-ji̍t bo̍k-su tī ka-tī ê o̍h-pâng teh tha̍k-chheh, lâng tī goā-bīn phah-mn̂g, bo̍k-su chhiáⁿ i ji̍p; lâng chiū ji̍p, khoàⁿ sī chit-ê Pan-iâng, i-ê bīn-sek put-chí kín-chhiat; bo̍k-su chiū mn̄g--i,“Pan-iâng ah, lí siáⁿ-sū? Ū sím-mi̍h kan-khó͘ bô?”Pan-iâng ìn, kóng,“Sian-siⁿ ah, ū kan-khó͘; goá ê lêng-hûn hûi-hiám, ài sian-siⁿ lí thè goá kî-tó.”
Bo̍k-su tāi-seng phah-sǹg chit-ê lô͘-châi ke̍k gōng, lóng bē hiáu-tit siūⁿ lêng-hûn ê tāi-chì; taⁿ thiaⁿ-kìⁿ i pek-chhiat kóng kàu án-ni, chiū toā kî-koài, lâi siông-sè mn̄g--i, chhì-khoàⁿ chin-chiàⁿ ū toā chhíⁿ-gō͘ lêng-hûn gûi-hiám ê tāi-chì, ài tit-tio̍h kiù, á-bô.
Bo̍k-su khoàⁿ-kìⁿ Pan-iâng si̍t-chāi ū chhíⁿ-gō͘, chiū chiong tō-lí lâi kà-sī--i, kap i kūi-lo̍h, thè i kî-tó. Pan-iâng ia̍h soà kî-tó, khoán-sit put-chí khiam-sùn, jīn ka-tī ê tāng-choē, kiû Siōng-tè tài-liām Kiù-chú ê kong-lô sià-bián--i. Jiân-āu Pan-iâng siông-siông chiàu-kî lâi mn̄g sé-lé siū kà-sī. Ū-sî bo̍k-su koh chhiáⁿ i lâi o̍h-pâng, kap i siông-sè gī-lūn, saⁿ-kap kî-tó.
Pan-iâng chhíⁿ-gō͘ ka-tī ê choē, pí pêng-siông mn̄g sé-lé ê lâng koh khah chhim, chhiat-iàu kiû, ài thoat-lī āu-lâi ê hêng-hoa̍t. Bô joā-kú ti̍t-ti̍t sìn Iâ-so͘, sim tit pêng-an, chai Siōng-tè sià-bián choē ê thiàⁿ-thàng, chiū hoaⁿ-hí kàu bē kò͘--tit, kiû ji̍p kàu-hoē thang kong-hêng jīn Kiù-chú ê miâ. Kàu-hoē tng-chit ê lâng kúi-nā pái chhâ-mn̄g--i, khoàⁿ-kìⁿ i chai tō-lí sui-jiân bô kàu ke̍k-chhim, iáu-kú bêng-pe̍k tit-tio̍h kiù ê lō͘, ia̍h ē kóng,“Goá ê sim pún chhiⁿ-mî, taⁿ ē khoàⁿ-kìⁿ.”Tng-chit ê lâng khoàⁿ-kìⁿ i-ê ì-sù sêng-si̍t chhiat-iàu, só͘-í m̄ káⁿ kú-kú iân-chhiân, chiū chiap-la̍p i niá sé-lé, thang saⁿ-kap chē Chú ê toh.
Pan-iâng pàng-sak sè-sio̍k, kap Chú kiat éng-oán ê iok, chiū liâm-piⁿ ēng hoaⁿ-hí jia̍t-jia̍t chīn-tiong ê sim, kiâⁿ ta̍k-hāng ê pún-hūn; chhin-chhiūⁿ sio̍k Chú ê lâng só͘ eng-kai kiâⁿ--ê. I-ê khoán-sit kap chá toā koh-iūⁿ; chá chò gōng ê lô͘-châi, bīn ū hā-chiān iu-būn ê sek-tī; taⁿ i-ê bīn ké-oāⁿ kng-kng, chò hoaⁿ-hí ê sek, hián-bêng sim-lāi kèng Siōng-tè, thiàⁿ-lâng, toā ǹg-bāng āu--lâi ê hok-khì.
Sèng-chheh kóng,“Kū ê tāi-chì koè-khì, lóng-chóng ê tāi-chì oāⁿ-sin.” Chhin-chhiūⁿ án-ni, Pan-iâng ka-tī têng-thâu-sin, ná chhin-chhiūⁿ khoàⁿ-kìⁿ sè-kan ta̍k-hāng oāⁿ sin-siùⁿ ê khoán-sit. Chiàu i-ê seng-khu i iáu-kú chò lô͘-po̍k, sio̍k tī chân-jím put-sìn ê chú-lâng, nā-sī chiàu i-ê sim-sîn ū tit-tio̍h tháu-pàng, lâi sio̍k tī Ki-tok Iâ-so͘, put-chí ē kóng sī chū-chú. I tē-bīn-chiūⁿ ê chú-lâng lāu, phoà-siùⁿ, bē ka-tī chiàu-kò͘, chīn khoàⁿ chit-ê lô͘-po̍k. Pan-iâng pí tāi-seng koh khah chīn pún-hūn lâi ho̍k-sāi chit-ê chú-lâng; taⁿ ū koh tit-tio̍h sin ê chú-lâng tī thiⁿ--ni̍h, sim só͘ kèng-ài--ê, chiū lia̍h i-ê tàⁿ chò khin, chin hoaⁿ-hí lâi taⁿ; lóng bô the-sî kóng, ka-tī ham-bān bô pún-sū, chiah chò pîn-toāⁿ ê lô͘-po̍k; sī chiàu só͘ ū ê châi-tiāu, chhut-la̍t lī-ek lâng kui êng-kng Siōng-tè.
Pan-iâng khí-seng chhì-khoàⁿ ē lī-ek tâng-phoāⁿ hā-chiān ê lâng, chiū chiū-kīn chit-hō ê lâng, chiong Siōng-tè khoán-thāi i ka-tī ê tāi-chì kā in kóng, chhiáⁿ in lâi saⁿ-kap kiâⁿ thiⁿ ê lō͘, thang tit-tio̍h chin ê hok-khì. Bô joā-kú chit-hō ê lâng, kúi-nā-ê thiaⁿ-kìⁿ i kóng, chiū chhíⁿ-gō͘ ka-tī ê choē, ài tit Iâ-so͘ ê kà-sī.
Pan-iâng toā hoaⁿ-hí khì hù kî-tó-hoē. I kî-tó khoán-sit chhin-chhiūⁿ gín-ná ê sim, chiong Siōng-tè só͘ èng-ún ê oē lâi kiû, lóng bô gî-ngái Siōng-tè tek-khak thiaⁿ, chiàu só͘ èng-ún ê oē lâi kiâⁿ. Nā ū ki-hoē thang kóng, i chiū khí--lâi thè Iâ-so͘ lâi khǹg lâng. Ū lâng pêng-sò͘ khoàⁿ-khin i chò gōng ê lô͘-châi, khí-thâu m̄ ài thiaⁿ i kóng; jiân-āu khoàⁿ-kìⁿ i put-chí khiam-sùn, koh sêng-si̍t pek-chhiat, toā pún-sū lâi bián-lē kéng-kài khó͘-khǹg lâng, chiah-ê lâng léng-chhiò khoàⁿ-khin ê bīn chiū pìⁿ chiâⁿ toan-chong ê khoán-sit.
Iâ-so͘ thiàⁿ lâng, ū koân-lêng hoaⁿ-hí kiù lâng, ia̍h bô khoàⁿ-khin hā-chiān o͘-àm sim ê lô͘-châi, Pan-iâng kóng chit-hō ê tō-lí chin hó thiaⁿ. Teh kóng ê sî, ū-sî tāi-seng kóng ka-tī chò sàn-hiong ê lô͘-châi, tī tāi-ke ê tiong-kan chò tē-it hā-chiān, bô lō͘-ēng ê lâng, ka-tī m̄ bat jī, nā-sī bat thiaⁿ-kìⁿ Siōng-tè ê lô͘-po̍k kóng Sèng-chheh ê tō-lí, koh ū tit-tio̍h Sèng-sîn kám-tōng chí-sī sim-koaⁿ, só͘-í ko͘-put-chiong tio̍h chiàu só͘ thiaⁿ-kìⁿ--ê só͘ chai--ê, lâi kóng hō͘ pa̍t lâng thiaⁿ.
Pan-iâng ka-tī m̄ bat jī, chiū koh khah sè-sim thiaⁿ lâng thoân Siōng-tè ê tō-lí, m̄-nā sêng-siū lâi iúⁿ-chhī ka-tī ê sim, koh chek-chū tō-lí tī sim-lāi, thang the̍h-chhut lâi kà-sī pa̍t lâng; án-ni siông-siông ū tō-lí thang kóng; nā ín Sèng-chheh ia̍h hán-tit chhò-gō͘. Lâng chū-chi̍p chò hoē kî-tó Siōng-tè, saⁿ-kap gī-lūn tō-lí, Pan-iâng ê saⁿ-khǹg si̍t-chāi toā lō͘-ēng; nā-sī kóng tī goā-bīn ê lâng sī koh khah toā lō͘-ēng. Ū-sî khì tō-lí iáu-boē kàu ê só͘-chāi bé-bē, siông-siông soà kóng tō-lí khǹg lâng.
Pan-iâng ji̍p-kàu liâm-piⁿ chhoā lâng lâi tit-tio̍h kà-sī; ū-sî tú-tio̍h ū chhíⁿ-gō͘, tú-tio̍h lâng ū sìn, chiū hoaⁿ-hí lâi pò. Ū chi̍t-pái i khì tiàm soaⁿ-lāi khah kú, chiū chhoā la̍k lâng lâi kìⁿ bo̍k-su tit-tio̍h kà-sī. Jiân-āu chit la̍k lâng kap kúi-nā ê tâng-phoāⁿ lóng-chóng niá sé-lé ji̍p-kàu; bô joā-kú hit só͘-chāi ū cha̍p-sò͘ lâng siông-siông chū-chi̍p pài Siōng-tè. Chiah-ê lâng khí-thâu tùi Pan-iâng tit-tio̍h tō-lí, chiū iû-goân hoaⁿ-hí hō͘ Pan-iâng kà-sī ín-chhoā. Pan-iâng toè Iâ-so͘ put-chí chīn-tiong, chiong i só͘ tit-tio̍h ê kng lâi chiò sì-bīn ê o͘-àm, put-sî chiàu ki-hoē, koh chhoē ki-hoē thang lī-ek lâng, kui êng-kng Siōng-tè. Kî-tó pún-hūn ū chim-chiok siú, ka-tī sai-khia kî-tó, kap ke-lāi ê lâng kî-tó, kap chèng hiaⁿ-tī chū-chi̍p kî-tó, lóng m̄ káⁿ bē kì--tit. Ū-sî thiaⁿ-kìⁿ kóng cheng ê siaⁿ, bē-tit thang khì lé-pài-tn̂g, chiū hit só͘-chāi kap tâng-phoāⁿ ê lâng kūi-lo̍h kî-tó. Chá-khí sî thâu-chi̍t hāng só͘ chò chiū-sī kî-tó, ê-hng sî lō͘-boé ê só͘-chò ia̍h-sī kî-tó. Ū-sî bē-tit chiàu-sî chia̍h-pn̄g, he̍k-sī tit-tio̍h chi̍t-tiâu han-chû, á-sī gêng-chio, á-sī be̍h-sūi, chhiⁿ-chia̍h, tāi-seng kî-tó chiah káⁿ chia̍h.
Goa̍t-hoē ê sî thè bān-kok ê lâng kî-tó, Pan-iâng hán-tit bô hù. I ū siⁿ chi̍t-ê cha-bó͘-kiáⁿ niā-tiāⁿ, sui-jiân chin sàn-hiong, iáu-kú siông-siông pâi-pí thang chûn tām-po̍h chîⁿ, i kap bó͘-kiáⁿ thang tê-iân, lâi pang-chān Ki-tok ê kok heng-ōng; m̄ nā ēng kî-tó, ia̍h-sī ēng chîⁿ. I ê chîⁿ kan-khó͘ thàn, ia̍h oh-tit khiām-liám lâi chek-chū, só͘-í tê bô joā-chē; tú-tú hō͘ lâng siūⁿ-tio̍h Sèng-chheh só͘ kì-chài, hit-ê sàn-hiong ê chiú-koáⁿ-lâng, té chin chió, ia̍h hō͘ Iâ-so͘ o-ló kàu ke̍k, kóng,‘I só͘ tê--ê pí chèng lâng khah chē.’
Goa̍t-hoē ê sî, bo̍k-su tha̍k sin-bûn, kóng pa̍t só͘-chāi kàu-hoē ê tāi-chì, kóng lâng cháiⁿ-iūⁿ tio̍h-boâ pò-iông tō-lí, kóng ke-thiⁿ sìn Chú ê lâng, kóng lâng in-ūi Chú siū kan-khó͘: chit-hō ê siau-sit Pan-iâng put-chí ài thiaⁿ. Kúi-nā só͘-chāi kàu-hoē tú-tio̍h khún-tio̍k ke̍k siong-tiōng, chē-chē lâng hāi--sí, Pan-iâng thiaⁿ-kìⁿ chit-ê siau-sit, sim-koaⁿ toā kám-kek, koh khah koat-ì, ka-tī séng-chhat, kóng, “M̄ chai goá ē chīn-tiong kàu án-ni, á-bô.”
Ū-sî khì hn̄g-hn̄g ê só͘-chāi bé-bē, put-lūn tah-lo̍h khì, khoán-sit ia̍h saⁿ-tâng. Chē-chē lâng tiàm tī ka-tī ê chhù, khoán-sit sī pài Siōng-tè ê lâng; kàu pa̍t tè khì, i pài Siōng-tè ê khoán-sit, sī chhin-chhiūⁿ bē kì-tit toā-lâi. Pan-iâng m̄ sī án-ni, khì hn̄g ê só͘-chāi bô koh-iūⁿ tiàm tī ka-tī ê ke-lāi; put-lūn só͘-chāi chim-chiok siú an-hioh-ji̍t, ka-tī pài Siōng-tè, ia̍h pò-iông tō-lí kà-sī lâng.
Pan-iâng m̄-nā lé-pài-ji̍t kà-sī lâng, ta̍k-ji̍t ū siàu-liām kiù lâng ê tāi-chì; kiám-chhái tī hiuⁿ-siā, kiám-chhái tī lō͘-ni̍h, kiám-chhái tī chûn-ni̍h, put-lūn sím-mi̍h sî, sím-mi̍h só͘-chāi, siông-siông ài kap lâng gī-lūn tō-lí, thè lâng kî-tó. I tò--lâi chiū khì kā bo̍k-su kóng ū tú-tio̍h cháiⁿ-iūⁿ, lâng cháiⁿ-iūⁿ kap i piān-pok, ka-tī ēng sím-mi̍h tō-lí lâi ín-chhoā lâng chiū-kīn Iâ-so͘.
Lâng khoàⁿ-kìⁿ Pan-iâng chit-hō ê khoán-sit, hoaⁿ-hí pò-iông tō-lí ài kiù lâng, chiū kúi-nā ê hiaⁿ-tī chhut-gîn beh thè i sio̍k-sin, m̄-sái chò lâng ê lô͘-châi. I-ê chú-lâng chân-jím ê sim, koh khoàⁿ-kìⁿ chit-ê lô͘-po̍k pí chá put-chí chīn-tiong, chiū lóng m̄-khéng hō͘ i sio̍k. Án-ni-siⁿ Pan-iâng iû-goân chò lô͘-po̍k, thun-lún bô chò siaⁿ, m̄-ài phah-phàiⁿ tō-lí ê miâ-siaⁿ, chiū chhut-chāi Siōng-tè só͘ hō͘ i tam-tng ê kan-khó͘, i kam-goān tam-tng, lóng bô hiâm.
Ū chi̍t-ji̍t, chiū-sī pài-la̍k, Pan-iâng khì kā bo̍k-su kóng teh-beh khì soaⁿ-lāi ê chhiū-nâ pī-pān sam-liāu, thang chū i-ê chú-lâng ê chhù lâi koh-chài hoan-kài. Kīn hit-ê chhiū-nâ ū sè ê hiuⁿ-siā, tiong-kan ū ⁿ̄g saⁿ lâng í-keng kóng beh chò Iâ-so͘ ê ha̍k-seng. Pan-iâng ê ì-sù beh kap hiah-ê lâng koè lé-pài, chiū chhoā i-ê bó͘ kap cha-bó͘-kiáⁿ lo̍h ka-tī ê chûn-á khì. Lé-pài-ji̍t hioh hit-ê hiuⁿ-siā, kap hiah-ê lâng chò lé-pài. Pài it ia̍h toà tī hia. Pài jī chá-khí, iáu-boē khì chò i ê kang, chiū kiò tāi-ke chū-chi̍p lâi kî-tó; kî-tó bêng-pe̍k khí-lâi, thiaⁿ-kìⁿ lâng âu-kiò, kín-kín chhut-khì, khoàⁿ-kìⁿ kúi-nā ê lia̍h lâng ê chha̍t, lia̍h i ê cha-bó͘-kiáⁿ khì. Pan-iâng toā-pō͘ jip in, chha̍t oa̍t-thâu pàng chhèng, phah tio̍h Pan-iâng ê sim-koaⁿ, liâm-piⁿ poa̍h-tó, bē ē chhut-siaⁿ, sí khì. Ū lâng kiù i ê cha-bó͘-kiáⁿ, kàu bîn-á-chài siu sin-si, bó͘ kap cha-bó͘-kiáⁿ lóng-chóng tó-khì, kàu tē chiū bâi-chòng, chē-chē lâng siàu-liām Pan-iâng, toā iu-būn.
Kàu-hoē-lāi chèng lâng lóng-chóng o̍h chit-ê o͘-bīn ê lô͘-po̍k Pan-iâng ê chīn tiong, chiū Siōng-tè ê kok kín-kín sì-kè siat-li̍p, chheng bān lâng tit-tio̍h kiù.
(Tâi-lâm Hú-siâⁿ Kàu-hoē-pò tē 92 koàn,1893 nî 2 ge̍h)
